Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Wymagania ogólne Powiatowego Konkursu z Biologii
1. Rozwijanie u uczniów zainteresowania biologią.
2. Doskonalenie umiejętności samodzielnego wyszukiwania informacji biologicznych z wykorzystaniem różnych źródeł informacji.
3. Doskonalenie umiejętności rozwiązywania zadań problemowych oraz krytycznego myślenia.
4. Promowanie uczniów o zainteresowaniach biologicznych.
Wymagania ogólne konkursu obejmują wiadomości i umiejętności zawarte w wymaganiach ogólnych podstawy programowej przedmiotu biologia na II etapie edukacyjnym obejmującym klasy IV – VIII ośmioletniej szkoły podstawowej, tj:
Znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów biologicznych.
Planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń; wnioskowanie w oparciu o ich wyniki.
Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych.
Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych.
ETAP SZKOLNY
1. Organizacja i chemizm życia:
Budowa komórki bakterii, roślin i zwierząt;
Istota fotosyntezy jako jednego ze sposobów odżywiania się organizmów (substraty, produkty i warunki przebiegu procesu), doświadczenia wykazujące wpływ wybranych czynników na intensywność procesu fotosyntezy;
Oddychanie tlenowe i fermentację jako sposoby uwalniania energii potrzebnej do życia (substraty, produkty i warunki przebiegu procesów), doświadczenia wykazujące, że podczas fermentacji drożdże wydzielają dwutlenek węgla;
Czynności życiowe organizmów.
2. Różnorodność życia:
3. Wirusy – bezkomórkowe formy materii:
drogi rozprzestrzeniania się i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS).
2. Bakterie – organizmy jednokomórkowe:
drogi rozprzestrzeniania się i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez bakterie (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza).
3. Różnorodność i jedność roślin:
cechy budowy zewnętrznej roślin (mchy, paprotniki, nagozalążkowe, okrytozalążkowe),
przedstawiciele rodzimych drzew nagonasiennych i okrytonasiennych,
charakterystyczne cech pozwalające zidentyfikować nieznany organizm jako przedstawiciela mchów, paprociowych, nagonasiennych, okrytonasiennych,
znaczenie roślin nagonasiennych i okrytonasiennych w przyrodzie i dla człowieka,
organy oraz ich funkcje (korzeń, łodyga, liść, kwiat),
elementy budowy kwiatu oraz ich funkcje w rozmnażaniu płciowym,
sposoby rozprzestrzeniania się nasion,
wpływ wybranego czynnika środowiska (temperatura, dostęp światła lub wody) na proces kiełkowania nasion.
3. Różnorodność i jedność świata zwierząt (płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów, mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków, ssaków):
tkanki zwierzęce – (tkanka nabłonkowa, mięśniowa, łączna, nerwowa) i ich cechy adaptacyjne do pełnienia określonych funkcji,
przedstawiciele płazińców, nicieni, pierścienic, stawonogów, mięczaków, ryb, płazów, gadów, ptaków, ssaków,
środowisko życia, cechy morfologiczne oraz tryb życia w/w zwierząt, cechy adaptacyjne umożliwiające im opanowanie różnych środowisk,
sposób rozmnażania i rozwój w/w zwierząt,
znaczenie w/w zwierząt w przyrodzie i dla człowieka,
związek budowy morfologicznej tasiemców z pasożytniczym trybem życia,
drogi inwazji płazińców i nicieni pasożytniczych i sposoby profilaktyki chorób wywoływanych przez wybrane pasożyty (tasiemiec uzbrojony i tasiemiec nieuzbrojony, owsiki).
4. Organizm człowieka:
budowa (w tym elementy budowy układów ich działanie, istotę procesów w nich zachodzących), funkcja poszczególnych układów: ruchu, pokarmowego, oddechowego, krążenia, odpornościowego, wydalniczego, nerwowego i narządów zmysłów, dokrewnego i rozrodczego (z uwzględnieniem rozwoju człowieka) a także skóry,
źródła i znaczenie składników pokarmowych (białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda) dla prawidłowego funkcjonowania organizmu,
krążenie krwi w obiegu małym i dużym,
rola głównych składników krwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi, osocze)
grupy krwi układu ABO i Rh oraz społeczne znaczenie krwiodawstwa,
typy odporności, działanie surowicy i szczepionek, znaczenie przeszczepów,
przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach; doświadczenie wykrywające obecność dwutlenku węgla oraz pary wodnej w powietrzu wydychanym,
przykłady schorzeń układów (ruchu, pokarmowego, oddechowego, krążenia, odpornościowego, wydalniczego, nerwowego, narządów zmysłów, dokrewnego, rozrodczego), narządów oraz zasady profilaktyki,
łuk odruchowy i rodzaje odruchów; odruch kolanowy,
antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu
czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie poszczególnych układów, narządów, w tym zwraca uwagę na prawidłowe odżywianie i aktywność fizyczną,
czynniki negatywnie wpływające na zdrowie człowieka w tym palenie papierosów, niewłaściwe odżywianie, alergeny, stres, hałas, zaburzenia snu, alkohol, narkotyki, substancje psychoaktywne, dopalacze, środki dopingujące, e – papierosy.
ETAP POWIATOWY
Od uczestnika konkursu wymagana jest wiedza i umiejętności z etapu szkolnego oraz:
1. Genetyka:
struktura i rola DNA,
znaczenie struktury podwójnej helisy w procesie replikacji DNA; znaczenie procesu replikacji DNA,
budowa chromosomu (chromatydy, centromer), liczba chromosomów komórek człowieka, autosomy i chromosomy płci,
znaczenie biologiczne mitozy i mejozy; komórki haploidalne i diploidalne;
nowotwory jako skutek niekontrolowanych podziałów komórkowych oraz czynniki sprzyjające ich rozwojowi (np. niewłaściwa dieta, składniki dymu tytoniowego, niewłaściwy tryb życia, promieniowanie UV, promieniowanie X, zanieczyszczenia środowiska, wirus HPV);
dziedziczenie jednogenowe; podstawowe pojęcia genetyki (fenotyp, genotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność);
dziedziczenie płci u człowieka,
dziedziczenie grup krwi człowieka (układ AB0, czynnik Rh);
mutacja oraz możliwe przyczyny ich występowania (mutacje spontaniczne i wywołane przez czynniki mutagenne);
przykłady chorób genetycznych człowieka warunkowanych mutacjami (mukowiscydoza, zespół Downa).
2. EWOLUCJA ŻYCIA:
istota procesu ewolucji organizmów i źródła wiedzy o jej przebiegu;
dobór naturalny i sztuczny; różnice między nimi;
podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi jako wynik procesów ewolucyjnych.
Wykaz literatury obowiązującej uczestników oraz stanowiącej pomoc dla nauczyciela:
Podręczniki szkolne, zeszyty ćwiczeń do biologii dla szkoły podstawowej dopuszczone do użytku szkolnego przez MEN.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna – materiały dla szkoły podstawowej z biologii https://zpe.gov.pl/ksztalcenieogolne/szkola-podstawowa/biologia.